Je hoeft geen dichter te zijn om ritme te horen. Je oren merken vaak sneller dan je ogen wat wringt: op papier ziet een regel er prima uit, en zodra je hem uitspreekt weet je binnen een halve seconde dat er iets niet klopt.
Gebruik dat. Het is de snelste controle die er is en hij kost niets.
Lees hardop, niet in je hoofd
In je hoofd lezen werkt niet, want daar corrigeer je onbewust. Je slikt lettergrepen in, je legt de klemtoon waar hij hoort te liggen en het loopt allemaal prima. Zeg je dezelfde regel echt uit, dan hoor je meteen waar je adem tekortkomt.
Lees ook op de snelheid waarop je het straks echt gaat voorlezen. Dat is sneller dan je denkt, met mensen die door je heen praten.
Tik het mee
Tik met je vinger op tafel op elke beklemtoonde lettergreep terwijl je leest. Regels die ongeveer evenveel tikken krijgen, lopen. Krijgt de ene regel vier tikken en de volgende zeven, dan voel je dat je moet versnellen om het uit te krijgen — en dat is precies wat een luisteraar hoort als hapering.
Je hoeft niets te tellen of op te schrijven. Het gaat om het verschil tussen regels, niet om een exact aantal.
Drie dingen die je oren oppikken en je ogen niet
- Een regel die één lettergreep te lang is. Op papier onzichtbaar, hardop struikel je erover.
- Een klemtoon die op het verkeerde woord valt: “je hébt het maar gedaan” waar je “je hebt het máár gedaan” bedoelde.
- Twee opeenvolgende regels die op dezelfde klank beginnen. Leest prima, klinkt als stotteren.
Laat iemand anders het voorlezen
Dit is de eerlijkste test. Jij weet hoe het bedoeld is, dus jij leest het goed voor ook al klopt het niet. Iemand anders leest wat er staat. Hapert die persoon, dan ligt het aan de regel — niet aan de voorlezer.
Heb je niemand bij de hand, laat je telefoon het dan voorlezen. Een voorleesstem legt de klemtoon precies waar de tekst hem zet, zonder mee te denken. Dat is streng en daarom nuttig.
Fix het ritme voordat je aan het rijm gaat sleutelen
Als een regel niet loopt, is de neiging om een ander rijmwoord te zoeken. Meestal is dat niet het probleem. Kort eerst de regel in of haal er een woord uit, en kijk dan pas of het rijm nog klopt.
Waarom dit zo zwaar telt bij Sinterklaas, staat bij Sinterklaas rijmen. Voor de opbouw van een gedicht dat vanaf de eerste regel loopt: Sinterklaasgedicht maken.